Het andere leven. Gesprekken met burgers uit de DDR

Gepubliceerd door Palvu op

In Das andere Leben (Het andere leven) geven elf geïnterviewden vanuit hun levenservaringen een inkijk in de samenleving van de DDR. Polytechnisch onderwijs, gezondheidszorg, medezeggenschap, arbeidsbrigade en Koude Oorlog – het alledaagse leven en de geschiedenis van de DDR gezien vanuit een nieuw licht, tegenover de meestal eenzijdige, vaak negatieve voorstelling. De geschiedenis van de eerste, socialistische Duitse staat zit vol ervaringen die ook antwoorden kunnen geven op de sociale en economische problemen van het heden.

Overgenomen van Kommunistische Organisation. Vertaling door Palvu.

Onderdrukking, gebrek, afschuw. De meeste jongeren in Duitsland hebben een somber beeld als ze de naam DDR horen. Maar ook oudere West-Duitsers zijn hier vaak niet van vrij. Geen wonder. Er wordt erg veel over de DDR verteld. Films, nieuwsprogramma’s, krantenartikelen, schoolboeken en nog veel meer zouden ons een indruk moeten geven van het leven in de eerste socialistische staat in Duitsland. En één ding wordt snel duidelijk: er wordt niets goeds gezegd over de DDR. Waarom is dat?

In de DDR werd een andere samenleving opgebouwd. De ontwikkeling van de samenleving werd niet bepaald door de winst van particuliere bedrijven, maar door de belangen van werkende mensen. Dit was en is een doorn in het oog van de rijken en machtigen in de Bondsrepubliek. Ze willen het kapitalisme, met zijn heerschappij van enkelen over velen, afbeelden als enig mogelijke samenleving. Sinds de oprichting van de DDR in 1949 hebben ze daarom geprobeerd een vals en vertekend beeld over te brengen. Het is de geschiedschrijving van de BRD, die 40 jaar de vijand en concurrent van de DDR was. Het is het verhaal van de winnaar dat elke dag in ons wordt getrommeld. De meeste voormalige burgers van de DDR kunnen hierdoor echter niet worden misleid. Ongeveer twee derde van de Oost-Duitse bevolking zegt dat de positieve aspecten van de DDR tenminste overheersen, slechts ongeveer 10% denkt bijvoorbeeld dat het huidige onderwijssysteem beter is dan dat van de DDR. Want wat niet wordt geschreven, is belangrijk: dit zijn de grote verworvenheden zoals het recht op werk, lage huren, het gratis gezondheids- en onderwijsstelsel, landelijke kinderopvang en democratie in de overheid en in bedrijven.

Zelfs onder tegenstanders van het kapitalisme in Duitsland dient de DDR tegenwoordig zelden als voorbeeld. Het wordt “kazernesocialisme” genoemd, en het zou ondemocratisch en bureaucratisch zijn geweest. De rijke ervaringen in de 40 jaar van opbouwen van een socialistische samenleving worden niet opgepakt. De problemen en tegenstellingen die in de DDR bestonden, worden niet constructief onderzocht. Te veel mensen laten zich zo bewust of onbewust voor het karretje van de BRD-geschiedschrijving spannen.

Dit was voor ons de aanleiding om een reeks op te nemen waarin wordt getracht een eerlijke en kritische blik te werpen op de verworvenheden en problemen van de DDR. De verhalen en perspectieven van onze gesprekspartners zouden u moeten uitnodigen om dieper in het verhaal te duiken. Een serieus onderzoek naar de ervaringen met het opbouwen van het socialisme in de DDR is immers noodzakelijk om ook vandaag de weg vrij te maken voor de wederopbouw van de arbeidersbeweging en het socialisme.

Palvu: Alle afleveringen zijn Duits gesproken en hebben Engelse en Franse ondertitels.

Aflevering 1 – School, kindertijd en jeugd in de DDR

De eerste aflevering is gewijd aan de thema’s kindertijd, jeugd en school. Met de oprichting van de DDR ontstaat voor het eerst in Duitsland ​​eengemaakt onderwijs voor alle kinderen. Anekdotes en uitleg over polytechnisch onderwijs, politieke vorming, de pioniersorganisatie en het jeugdleven geven een beeld van een wijdvertakt, uniform netwerk van onderwijs en opvoeding dat openstond voor elk kind. Jeugdorganisaties, zoals de Pioniers en Freie Deutsche Jugend (FDJ), waren zowel vrijetijdsorganisaties als organen van medezeggenschap. Uiteindelijk was de revolutionaire geest van de jeugd echter niet sterk genoeg.

Aflevering 2 – Arbeid en economie in de DDR

In de tweede aflevering kijken we naar de economie en arbeid. Na de onteigening van industrie en landbouw ontstonden in de DDR geheel nieuwe arbeids- en leefomstandigheden. Het bedrijf wordt het middelpunt van het sociale leven. Sport, cultuur, sociale problemen en nog veel meer worden in het bedrijf behandeld met medewerking van collega’s en de vakbeweging (FDGB). De DDR slaagt erin om van een land, dat volledig door de oorlog is verwoest, een productieve economie te maken. De laatste tijd is de ontwikkeling echter gestagneerd – ook al was er geen sprake van een nationaal faillissement. Discussies over problemen bij het opbouwen van een socialistische planeconomie en mogelijke oplossingen zijn voortgezet sinds het einde van de DDR.

Aflevering 3 – Democratie en samenleving in de DDR

De derde aflevering gaat over de sociale, culturele en politieke structuren van de DDR. Ervaringen met huisvestingsbeleid, een vooruitstrevend gezondheidssysteem, een andere rol voor vrouwen en toegang tot cultuur geven een alomvattend beeld van het dagelijks leven. Zowel de manier waarop mensen met elkaar omgaan als de manier waarop de staat met mensen omgaat, blijkt anders te zijn dan in de West-Duitsland. Een breed netwerk van pers en media en de samenwerking van de partijen en massaorganisaties in het Nationaal Front en het parlement weerleggen het beeld van een “onrechtstaat”. Maar uiteindelijk is de politieke ontwikkeling van de DDR gestagneerd. De democratische structuren en de pers creëren niet de kritiek en discussie die nodig zijn om de socialistische samenleving te verdiepen.

Aflevering 4 – Koude Oorlog en contrarevolutie

In de vierde aflevering staat de relatie tussen de Bondsrepubliek en de DDR centraal. De beveiliging van de grens in 1961, het werk van het Ministerie van Staatsveiligheid en het Nationale Volksleger komen door de context van de Koude Oorlog in een nieuw licht te staan. De betrekkingen tussen de DDR en de BRD zijn bijzonder belangrijk voor een goed begrip van de politieke crisis in de DDR in de jaren tachtig. De mythe van de vreedzame revolutie wordt onder de loep genomen. Wie waren de drijvende krachten achter de politieke revolutie, waarom was er zo weinig weerstand van de Socialistische Eenheidspartij? De geïnterviewden reflecteren op de tijd daarna, de omwentelingen in het leven en hoe de Bondsrepubliek omging met de DDR en met hunzelf. De DDR is geschiedenis. Maar wat is er nog over van de Duitse Democratische Republiek?

De première van de vierde aflevering is op 11 oktober 2020.